Kalıp çeliği seçimi, “en sert çelik en iyisidir” kadar basit değildir. Fazla nitelikli bir çelik kalıbı gereksiz pahalılaştırır; yetersiz bir çelik ise kalıbın erken aşınmasına, çapak yapmasına ve üretimin durmasına yol açar. Doğru seçim dört soruya verilen yanıtla yapılır.
1. Kaç baskı hedefleniyor?
Orta adetli işlerde 1.2311 ve 1.2738 gibi ön sertleştirilmiş çelikler çoğu zaman yeterlidir. İşlendikten sonra ısıl işlem gerektirmedikleri için termin kısalır ve ısıl işlem kaynaklı ölçü değişimi riski olmaz. Yüksek adetlerde ise 1.2343 ve 1.2344 gibi sonradan sertleştirilen çelikler tercih edilir.
2. Hangi malzeme basılacak?
- Cam elyaflı ya da dolgulu hammaddeler kalıbı zımpara gibi aşındırır; sertleştirilmiş, aşınmaya dayanıklı çelik ve lokmalar gerekir (ör. 1.2379).
- PVC gibi korozif hammaddeler için paslanmaz kalıp çelikleri kullanılır (1.2083, 1.2316).
- Alüminyum enjeksiyon ve kokil kalıplarında çelik sürekli ısınıp soğur; ısıl yorulmaya dayanıklı sıcak iş çelikleri seçilir (1.2343, 1.2344).
3. Yüzey beklentisi nedir?
Ayna parlaklığında ya da şeffaf parçalarda çeliğin içindeki en küçük kalıntı bile polisajda ortaya çıkar. Bu kalıplarda ESR kalitesinde, yüksek saflıkta çelikler kullanılır. Desenli (asitli) yüzeylerde ise çeliğin homojen yapıda olması desenin düzgün çıkmasını sağlar.
4. Kalıbın hangi parçası?
Bir kalıbın tamamı aynı çelikten yapılmaz. Kalıp seti ve hamil plakalarda 1.1730 gibi ekonomik çelikler; göz ve çekirdekte kalıp çeliği; aşınan, sürtünen bölgelerde ise ayrıca sertleştirilmiş lokmalar kullanılır. Aşınan elemanların değiştirilebilir tasarlanması, kalıbın toplam ömrünü çeliğin kendisinden daha fazla uzatır.
| Durum | Yaygın tercih |
|---|---|
| Orta adet, standart plastik | 1.2311 · 1.2738 (ön sertleştirilmiş) |
| Büyük ve derin gözlü kalıplar | 1.2738 |
| Yüksek adet, sertleştirilmiş göz ve çekirdek | 1.2343 · 1.2344 |
| Cam elyaflı hammadde, aşınan lokmalar | 1.2379 |
| Korozif hammadde, şeffaf ve parlak parçalar | 1.2083 · 1.2316 |
| Alüminyum enjeksiyon ve kokil kalıpları | 1.2343 · 1.2344 |
| Kalıp seti ve hamil plakalar | 1.1730 · 1.2312 |
Çeliklerin teslim sertlikleri ve kullanım yerleri için Malzeme Rehberi sayfamıza, kalıp ömrünü etkileyen diğer etkenler için Enjeksiyon kalıbının ömrünü belirleyen etkenler yazımıza bakabilirsiniz.